Naar de inhoud
Gandhituin Kom langs
Tuinwerk

Wanneer zaai je wat in de buurttuin: onze zaai- en oogstkalender per maand

Een praktische kalender voor wie net begint: wat wij per maand zaaien, uitplanten en oogsten, en hoe wij omgaan met vorst en natte grond.

Marieke van DamTuincoördinator
Gepubliceerd 4 min leestijd
Wanneer zaai je wat in de buurttuin: onze zaai- en oogstkalender per maand

Wie net komt helpen in de buurttuin vraagt vaak hetzelfde: wanneer zaai je wat. Ons antwoord is geen vaste tabel, maar een ritme dat per jaar verschuift met het weer. Wij tuinieren op kleiige grond die lang nat blijft, dus wij wachten vaker een week langer dan de zaadzakjes zeggen. In dit artikel lopen wij maand voor maand door wat wij zaaien, uitplanten en oogsten, met de fouten die wij zelf maakten. Zo kun je meteen meedoen, ook als je nog nooit een zaadje hebt opgekweekt. Bij het oogsten kijken wij ook naar hoe wij de oogst verdelen, want zaaien is pas af als er gedeeld wordt.

Deze gids is voor vrijwilligers die net beginnen en voor buurtbewoners die een seizoen willen meelopen. Na het lezen weet je per maand wat er in de bakken en bedden gebeurt, en kun je zelf een zaaischema maken dat past bij onze grond en ons klimaat.

Wat je nodig hebt en hoe wij het aanpakken

Wij werken met eenvoudig materiaal. Veel daarvan staat in het schuurtje bij de tuin, dus je hoeft niets aan te schaffen.

  • Zaad van vorige jaren, bewaard in een droge doos; kiemkracht gaat na twee tot drie jaar achteruit.
  • Zaaitrays of kleine potjes, gevuld met losse zaaigrond, niet met tuinaarde.
  • Een schepje, een handharkje en touw om rechte rijen te trekken.
  • Vliesdoek of oude kleden tegen nachtvorst.
  • Een schriftje of notitieblok per bed, met datum en soort.
  1. Kijk eerst naar de grond, niet naar de kalender. Knijp een hand aarde samen: valt hij uiteen, dan kun je zaaien; blijft hij een natte klomp, dan wacht je.
  2. Zaai binnen in trays wat vorstgevoelig is: tomaat, courgette, pompoen en basilicum.
  3. Zaai buiten in rijen wat tegen kou kan: wortel, radijs, spinazie en sla.
  4. Plant pas uit als de grond is opgewarmd en de nachten boven de vijf graden blijven.
  5. Noteer per bed wat je deed. Wij kijken elk jaar terug in dat schriftje voordat wij bestellen.

Januari tot en met maart: voorbereiden en vroeg zaaien

In januari doen wij weinig in de grond. Wij sorteren zaad, maken het schriftje van vorig jaar af en kijken welke bedden rust nodig hebben. Binnen kunnen al wel de eerste dingen: in februari zaaien wij prei en ui in trays op de vensterbank, en vanaf half maart tomaat en paprika.

Buiten zaaien wij in maart alleen als de grond niet meer koud en nat is. Radijs, spinazie en vroege sla lukken soms, maar vorig jaar wachtten wij tot eind maart en dat gaf een betere opkomst. Vorst in deze maand is geen ramp voor het zaad, wel voor jonge plantjes die net boven staan.

Handen die een handvol kleiige grond samenknijpen boven een leeg bed, met een schepje ernaast.
Handen die een handvol kleiige grond samenknijpen boven een leeg bed, met een schepje ernaast.

April tot en met juni: uitplanten en de natte periode

April is bij ons de drukste maand. De trays staan vol en elk droog moment planten wij uit. Wij letten op de nachtvorst: tot half mei houden wij vliesdoek bij de hand voor aardappel, courgette en jonge sla. In mei zaaien wij buiten wortel, biet en boon, en planten wij de tomaat in de kas.

Juni is de maand van het water en van het onkruid. Op onze klei blijft vocht lang hangen, dus wij gieten minder dan mensen denken. In natte jaren leren wij dat te veel water meer schade doet dan te weinig. Wat wij daarvan leerden staat in ons verhaal over courgettes in natte grond.

MaandBinnen zaaienBuiten zaaienOogsten
Februariprei, uinietsboerenkool, veldsla
Maarttomaat, paprikaradijs, spinazie, vroege slaveldsla, prei
Aprilcourgette, pompoensla, wortel, bietraapsteeltjes, sla
Meibasilicumboon, mais, wortelradijs, sla, spinazie
Juni—boon, biet, late wortelaardbei, sla, erwten

Juli tot en met september: oogsten en opnieuw zaaien

Vanaf juli verschuift het werk naar oogsten en leeghalen. Wij halen de eerste courgettes en bonen, en zodra een bed leeg is zaaien wij opnieuw: snijbiet, veldsla en winterprei kunnen nog. In augustus wieden wij minder en oogsten wij meer; dat voelt raar, maar het is de beloning voor het voorjaar.

September is de maand van de opslag. Wij oogsten pompoen en uien en laten ze drogen in de kas. Wat wij niet bewaren, gaat naar de deelkast. De oogst verdelen wij volgens een vaste afspraak, zodat wie veel heeft geholpen niet automatisch alles meeneemt.

3 jaardat wij het schriftje per bed bijhouden

Oktober tot en met december: rust en bodemzorg

In oktober ruimen wij de laatste bedden op en zaaien wij groenbemester waar niets meer komt. Knoflook gaat de grond in, net als wat winterui. Vanaf november doen wij vooral onderhoud: gereedschap schoonmaken, de kas controleren en het schriftje doorspitten. In december komt bijna niemand, en dat is goed.

Wie na het lezen van deze kalender ook eens iets anders wil repareren dan een plant, kan in het repair café terecht. Daar werken wij met dezelfde nuchtere aanpak: eerst kijken, dan doen.

Fouten die wij leerden vermijden

  • Te vroeg zaaien in natte grond: het zaad rot voordat het kiemt.
  • Alles tegelijk uitplanten: één koude nacht kostte ons ooit een hele rij courgette.
  • Te diep zaaien: kleine zaden liggen bij ons bijna aan de oppervlakte.
  • Vergeten op te schrijven wat er in een bed stond, waardoor wij het jaar erna dubbel zaaiden.

Wij kijken altijd eerst naar de grond en pas daarna naar de kalender. Dat heeft ons meer opgeleverd dan elk zaadzakje.

Marieke van Dam, tuincoördinator

Vragen die mensen stellen

Wanneer kan ik het beste beginnen in de buurttuin?

Begin in februari of maart, als de eerste trays binnen staan en de bedden droog genoeg zijn. Wie later aansluit, kan in april of mei nog prima meezaaien en uitplanten.

Moet ik vorstbescherming gebruiken in april?

Ja, tot half mei is vliesdoek bij ons geen overbodige luxe. Haal het overdag weg zodat de zon de grond opwarmt, en leg het terug als de nacht koud wordt.

Wat doe ik als de grond nog nat is?

Wacht liever een week dan te gaan spitten in natte klei. Leg planken neer om op te lopen en zaai pas als een hand aarde bij samenknijpen weer uiteenvalt.

#zaaikalender#buurttuin#oogst#vorst#kleigrond
Geschreven doorMarieke van DamTuincoördinator, Gandhituin

Verder lezen